Wat Te Doen Bij Brandwonden? Eerste Hulp & Behandeling

Kokend water dat van het aanrecht glijdt, een hete pan die je net iets te snel pakt of een ongelukkige botsing met de barbecue. Brandwonden behoren tot de meest voorkomende huishoudelijke verwondingen in Nederland: jaarlijks belanden zo'n 60.000 mensen op de spoedeisende hulp met brandletsel. Het verschil tussen een snelle, complicatieloze genezing en blijvende schade zit vaak in de eerste minuten na het ongeluk. In dit artikel leer je precies wat je moet doen bij een brandwond, hoe je de ernst beoordeelt en wanneer professionele hulp nodig is.

Wat zijn brandwonden?

Een brandwond is schade aan de huid (en soms dieper gelegen weefsel) die ontstaat door hitte, chemische stoffen, elektriciteit of straling. De huid is het grootste orgaan van je lichaam en vervult essentiële functies: bescherming tegen infecties, temperatuurregulatie en vochtbalans. Wanneer de huid beschadigd raakt door verbranding, worden al deze functies aangetast.

Veelvoorkomende oorzaken

Brandwonden ontstaan door uiteenlopende oorzaken:

• Thermisch (hitte): Kokend water, stoom, hete oppervlakken, vlammen, hete olie
• Chemisch: Contact met bijtende stoffen zoals bleek, zuur of loog
• Elektrisch: Stroomstoten door stopcontacten, blikseminslag of defecte apparaten
• Straling: Zonnesteek (UV-straling), bestralingstherapie
• Wrijving: Schaafwonden door touw of asfalt (wrijvingsbrandwond)

In de huiselijke omgeving zijn thermische brandwonden verreweg het meest voorkomend, vooral door heet water en contact met hete voorwerpen.

De drie graden van brandwonden

De ernst van een brandwond wordt ingedeeld in drie graden. Het herkennen van de juiste graad is belangrijk om te bepalen welke behandeling nodig is.

Eerstegraads brandwond

Een eerstegraads brandwond treft alleen de buitenste huidlaag (epidermis).

Kenmerken:

• Rode, droge huid
• Pijnlijk en gevoelig bij aanraking
• Lichte zwelling
• Geen blaarvorming
• Vergelijkbaar met een zonnesteek

Voorbeeld: Even een hete pan aanraken, lichte zonnebrand.

Tweedegraads brandwond

Een tweedegraads brandwond beschadigt de epidermis en een deel van de onderliggende huidlaag (dermis). Er wordt onderscheid gemaakt tussen oppervlakkig en diep.

Kenmerken oppervlakkig:

• Rode, natte, glanzende huid
• Blaarvorming
• Zeer pijnlijk
• Huid wordt wit bij indrukken en kleurt daarna weer rood

Kenmerken diep:

• Bleke of gevlekte huid
• Minder pijnlijk dan oppervlakkig (zenuwuiteinden beschadigd)
• Blaren die gemakkelijk scheuren
• Langzamere genezing

Voorbeeld: Langer contact met heet water, spatten van hete olie.

Derdegraads brandwond

Een derdegraads brandwond vernietigt alle huidlagen en kan ook spieren, pezen en bot aantasten.

Kenmerken:

• Witte, bruine of zwarte (verkoold) huid
• Droog, leerachtig oppervlak
• Geen pijn in het beschadigde gebied (zenuwen zijn vernietigd)
• Wel pijn aan de randen waar de brandwond minder diep is
• Huid herstelt niet uit zichzelf

Voorbeeld: Langdurig contact met vlammen, ernstige chemische brandwonden.

Let op: Bij een derdegraads brandwond is altijd professionele medische behandeling nodig, vaak inclusief huidtransplantatie.

Eerste hulp bij brandwonden: stap voor stap

De eerste minuten na een brandwond zijn bepalend voor het verloop van de genezing. Volg dit protocol:

Stap 1: Verwijder de bron

Zorg eerst voor je eigen veiligheid. Verwijder het slachtoffer van de hittebron of doof vlammen. Bij kleding die in brand staat: laat het slachtoffer stoppen, op de grond liggen en rollen. Trek geen kleding los die aan de wond vastgekleefd zit.

Stap 2: Koel de brandwond

Dit is de belangrijkste stap bij de behandeling van een brandwond.

• Koel 10 tot 20 minuten onder lauwwarm stromend water (circa 15-20 graden Celsius)
• Begin zo snel mogelijk, bij voorkeur binnen 3 minuten na het ontstaan
• Koelen is tot 3 uur na het ontstaan nog zinvol

Wat je absoluut NIET moet doen bij het koelen:

• Geen ijs of ijskoud water gebruiken: dit veroorzaakt vaatvernauwing en kan bevriezingsletsel toevoegen
• Geen boter, olie of vet op de brandwond smeren: dit sluit de warmte op
• Geen tandpasta gebruiken: bevat irriterende stoffen die de wond verergeren
• Geen eiwit of aardappel aanbrengen: vergroot het infectierisico
• Geen watte direct op de wond leggen: pluisjes kleven vast

Stap 3: Verwijder knellende voorwerpen

Verwijder voorzichtig ringen, horloges, armbanden en knellende kleding rond de brandwond. De wond kan opzwellen, waardoor deze voorwerpen gaan knellen en de bloedtoevoer afsnijden.

Stap 4: Bedek de wond

Bedek de gekoelde brandwond met:

• Een schoon, niet-klevend verband of steriel gaas
• Huishoudfolie (losjes aangebracht, niet strak omwikkelen)
• Een schone, vochtige doek als er niets anders beschikbaar is

Gebruik geen pleisters direct op de brandwond, want het verwijderen kan extra schade veroorzaken.

Stap 5: Bestrijdt de pijn

• Neem bij pijn een pijnstiller zoals paracetamol of ibuprofen
• Ibuprofen werkt ook ontstekingsremmend, wat gunstig kan zijn
• Volg de dosering op de verpakking
• Geef kinderen een aangepaste dosering op basis van gewicht

Wanneer 112 bellen?

Bel direct 112 in de volgende situaties:

• Derdegraads brandwonden, ongeacht de grootte
• Brandwonden groter dan 10% van het lichaamsoppervlak bij volwassenen (groter dan 5% bij kinderen)
• Brandwonden in het gezicht, luchtwegen of rond de mond (risico op zwelling en verstikking)
• Inhalatietrauma: het slachtoffer heeft rook of stoom ingeademd, heeft roet rond neus of mond, of heeft moeite met ademhalen
• Brandwonden door elektriciteit (risico op hartritmestoornissen)
• Chemische brandwonden over een groot oppervlak
• Brandwonden bij baby's en jonge kinderen (onder de 5 jaar)
• Het slachtoffer is bewusteloos of raakt in shock (bleek, klam, verward)

Koel de brandwond tijdens het wachten op de ambulance. Stop met koelen als het slachtoffer begint te rillen of onderkoeld raakt, vooral bij grote brandwonden.

Brandwond verzorgen thuis

Lichte brandwonden (eerstegraads en kleine oppervlakkige tweedegraads) kun je thuis behandelen. Volg deze richtlijnen voor een goede genezing.

Wondverzorging

1. Was je handen grondig voordat je de wond aanraakt
2. Reinig de wond dagelijks voorzichtig met lauwwarm water
3. Breng brandwondengel of -zalf aan: een hydrogel op waterbasis koelt en houdt de wond vochtig
4. Gebruik niet-klevend verband: speciaal wondverband dat niet aan de wond plakt (verkrijgbaar bij de apotheek)
5. Vervang het verband dagelijks of wanneer het vies of nat wordt

Blaren behandelen

Blaren ontstaan bij tweedegraads brandwonden en bevatten vocht dat de genezing bevordert.

• Prik een blaar nooit zelf door: de blaar beschermt tegen infectie
• Laat een intacte blaar met rust: dek deze af met een losjes aangebracht verband
• Bij een opengebarsten blaar: reinig voorzichtig, breng antiseptische zalf aan en bedek met niet-klevend verband
• Verwijder loshangende huidflappen niet zelf

Pijnbestrijding

• Paracetamol: eerste keuze voor pijnverlichting
• Ibuprofen: werkt ook ontstekingsremmend (niet bij maagklachten, neem op advies)
• Koele kompressen: een vochtig, koel doekje op de wond kan verlichting bieden
• 's Nachts: neem een pijnstiller voor het slapen als de brandwond pijnlijk is

Wat te vermijden

• Krab of pul niet aan de genezende wond
• Vermijd direct zonlicht op de brandwond (minimaal 1 jaar na genezing)
• Gebruik geen zeep, alcohol of jodium direct op de wond
• Draag geen strakke kleding over de brandwond

Genezingstijd per graad

De genezingsduur hangt af van de ernst van de brandwond:

Factoren die genezing beinvloeden

Verschillende factoren bepalen hoe snel een brandwond geneest:

• Leeftijd: kinderen en ouderen genezen trager en hebben meer complicatierisico
• Locatie: brandwonden op gewrichten en handen genezen langzamer door beweging
• Grootte: grotere brandwonden kosten meer tijd
• Voeding: voldoende eiwitten, vitamine C en zink ondersteunen herstel
• Roken: vertraagt de genezing aanzienlijk
• Onderliggende ziekten: diabetes en vaatproblemen vertragen wondgenezing

Littekens voorkomen

Na genezing van een brandwond kun je verschillende stappen ondernemen om littekenvorming te beperken.

Tijdens de genezing

• Houd de wond vochtig: gebruik een hydraterende wondgel of -zalf
• Bescherm tegen de zon: UV-straling kan littekens donkerder maken; gebruik minimaal SPF 50 op genezen brandwonden gedurende het eerste jaar
• Niet krabben: jeuk is een teken van genezing, maar krabben veroorzaakt extra schade

Na de genezing

• Masseer het litteken: dagelijks 5-10 minuten met een vette creme of siliconenegel stimuleert de doorbloeding en maakt het litteken soepeler
• Siliconenpleisters of -gel: wetenschappelijk bewezen effectief bij het verminderen van littekens
• Drukkleding: bij grotere brandwonden kan een arts compressiekleding voorschrijven
• Fysiotherapie: bij brandwonden op gewrichten is oefentherapie belangrijk om bewegingsbeperking te voorkomen

Professionele littekenbehandeling

Bij ernstige littekens bestaan er medische opties:

• Laserbehandeling
• Corticosteroide-injecties
• Chirurgische littekencorrectie
• Huidtransplantatie

Bespreek de mogelijkheden met een dermatoloog of plastisch chirurg.

Wanneer naar de huisarts of SEH?

Niet alle brandwonden kun je thuis behandelen. Ga naar de huisarts bij:

• Tweedegraads brandwonden groter dan een rijksdaalder (circa 3 cm doorsnee)
• Brandwonden die na 2 weken niet genezen
• Tekenen van infectie: toenemende roodheid, zwelling, warmte, pus, koorts of rode strepen rond de wond
• Brandwonden bij kinderen onder de 5 jaar
• Brandwonden bij ouderen boven de 60 jaar
• Brandwonden op het gezicht, handen, voeten, gewrichten of geslachtsdelen
• Brandwonden die de hele hand of een groter gebied bedekken
• Twijfel over de ernst van de brandwond

Tekenen van infectie

Let in de dagen na de brandwond op de volgende waarschuwingssignalen:

• De roodheid breidt zich uit rond de wond
• De wond begint onaangenaam te ruiken
• Er komt geel of groen vocht uit de wond
• Je krijgt koorts (boven 38,5 graden Celsius)
• De pijn neemt toe in plaats van af

Bij deze signalen is direct medisch contact nodig om ernstige complicaties te voorkomen.

---

Disclaimer: Dit artikel is bedoeld als algemene informatie over eerste hulp bij brandwonden en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of bel bij ernstige brandwonden direct 112. De informatie in dit artikel is gebaseerd op richtlijnen van het Rode Kruis en het Brandwondencentrum.

Gerelateerde artikelen die je mogelijk interessant vindt: Wat te doen bij blaren?, Insectenbeten behandelen en Wat te doen bij een zonnesteek?.